Spis treści

WIZYTÓWKA

Licencja • Stopka

Słowo od wydawcy

Część pierwsza

Strażnik wspomnień

Genesis

Dzieciństwo

Szkoła podstawowa

Szkoła średnia

Praca w PGR

W drodze do Warszawy

Część druga

Czas studiów

1.

2.

3.

7.

8.

O autorze

Les Éditions Toute Chose

Krzysztof Planeta

WIZYTÓWKA

— szkic do autobiografii —
fragmenty

https://editionstoutechose.fr

Licencja • Stopka

Ten eBook jest przeznaczony wyłącznie do użytku osobistego. Nie może być odsprzedany czy podarowany. Jeśli chcesz podzielić się z kimś tą książką, zakup dodatkową kopię na osobę.
Jeśli czytasz ten eBook, a nie kupiłeś go, udaj się na tę stronę, aby dokonać zakupu kopii. Dziękujemy za uszanowanie wysiłku włożonego w wydanie tej publikacji.

© 2025 Les Éditions Toute Chose – Paryż
https://editionstoutechose.fr/pl/
ISBN 978-2-492843-43-3 (ePub)
ISBN 978-2-492843-44-0 (Kindle)

Zdjęcia : archiwa autora i archiwa rodzinne.

Słowo od wydawcy

Ojciec, bóg wie gdzie,
Martenowski stawiał piec,
Mnie paznokieć z palca zszedł.
(Perfect : Autobiografia)

Krzysztof zaczął redagować Wizytówkę w wieku 65 lat i zaprzestał pracy niecały rok przed śmiercią, która nastąpiła w grudniu 2023 roku (w wieku 73 lat). Pisał bez pośpiechu — kleił fragment do fragmentu, układał z klocków wspomnień logiczną, linearną konstrukcję. Konstrukcję niezbędną, by schronić się przed nieuchronną inwazją upływającego czasu. Chciał pozostawić ślad, odnaleźć po latach przyjaciół i znajomych, przeżyć jeszcze raz wydarzenia osobiste oraz wpisać je, z dystansu, w kontekst historyczny. Krzysztof chciał się ponownie zaprezentować — tak jak wręcza się wizytówkę, mówiącą o czyichś kwalifikacjach.

Autobiograficzny zamiar autora nie został dokończony. Wspomnienia obejmują okres od 1950 do 1974 roku — od urodzin do ukończenia studiów na Politechnice Warszawskiej. To czas Polski Ludowej Gomułki i Gierka. Wizytówka jest świadectwem minionej Polski — tej sprzed pięćdziesięciu, siedemdziesięciu lat. Poprzez fakty i anegdoty Planeta opisuje ideologiczny pejzaż kraju, ujawnia paradoksy i absurdy systemu socjalistycznego, ale odsłania też sposoby, w jakie można było ten system zaprząc — wykorzystując jego logikę (a czasem jej brak) — do działań pozytywnych, racjonalnych, takich, które przynoszą korzyść ogółowi i poprawiają jego egzystencję, w perspektywie eudajmonistycznej.

Wizytówka jest także dokumentem, który w pewnej mierze może stanowić klucz do twórczości Krzysztofa, zwłaszcza do jego opowiadań, zawierających silny rys autobiograficzny.

Poniższy tekst ma charakter surowy. Autor pozostawił go na etapie gromadzenia materiału i spisywania wspomnień — nie zdążył go już doszlifować. Redagując tekst Krzysztofa, dokonałem pewnych korekt w zakresie interpunkcji i składni tam, gdzie było to oczywiste. Niemniej, składnia u Planety wyznacza rytm oddechu i nadaje opowieści charakter gawędy. Starałem się więc nie pozbawić tekstu kolorytu tak charakterystycznego dla „gadułek” Krzysia. Pozostawiłem niektóre regionalizmy („zeszedłem”) oraz warunkowe niemal odruchy typograficzne autora — jak użycie majuskuły „uszlachetniającej” czy cudzysłowu, którego funkcję znaczeniową Autor wykorzystuje w sposób intensywny, wskazując, że wyraz jest użyty w znaczeniu przenośnym, ironicznym lub z dystansem emocjonalnym, lub zaznaczając, że dane słowo jest obce stylistycznie w danym kontekście (np. żargonowe, potoczne, środowiskowe).

Tekst ilustrowany jest zdjęciami z archiwum autora i z albumów rodzinnych. Pragnę w tym miejscu podziękować Marysi i Wojtkowi Planetom za pomoc w sprecyzowaniu niektórych faktów tej autobiografii.

Zapraszam więc do lektury Wizytówki Krzysztofa Planety, działacza społecznego, brata łaty, inżyniera, poety[1], przyjaciela…

Tomasz Cichawa
Paryż, grudzień 2025

[1] Jego tomik 128 poezji, TEN, ukazał się nakładem Les Editions Toute Chose w 2022 roku. https://editionstoutechose.fr/pl/ksiazki/ten/

Część pierwsza

Strażnik wspomnień

Po co ja to piszę? Czy piszę dla siebie? Głupio jest pisać dla siebie o samym sobie. Nie jestem durniem. Ani, tym bardziej, uroczym idiotą. Piszę to z perspektywy 65 urodzin. Kim byłem, kim chciałem być i kim się stawałem? Kogo kochałem, lubiłem, szanowałem?

Najtrudniej sobie przypomnieć co wtedy myślałem o sobie i o wielu innych ludziach, z którymi się w życiu spotkałem, i co z tego wyszło? Ile dobrego, niezwykłego? Ile głupiego, banalnego? Z czego mogę być dumny, a za co muszę wziąć na siebie odpowiedzialność, za jakie sukcesy, za jakie porażki?

A co ze szczerością, prawdą, obiektywizmem, emocjami? Tu mam problem. Z tymi imponderabiliami jest jak z przyprawami. Jeżeli da się za dużo, to wszystko można spieprzyć, jeżeli za mało, to nie smakuje. A chciałbym, żeby to ktoś jeszcze przeczytał, nie krzywiąc się z obrzydzenia. Będę się starał zachować dystans do własnego ego. To na pewno!

Chciałbym też, żeby to było moim wymarzonym spotkaniem z bliskimi mi ludźmi po wielu latach. Może po raz ostatni odnajdziemy się w „prawdziwej” szczerości, przyjaźni, zrozumieniu i akceptacji. Dlatego też postanowiłem zostać „strażnikiem wspomnień”, dla siebie, moich bliskich i przyjaciół. (…)

Genesis[1]

Urodziłem się w połowie 20 wieku, w maju, w Pułtusku. Mój ojciec, Edward Planeta, matka Katarzyna z domu Jasionek. Poznali się i pobrali w Niemczech po zakończeniu drugiej wojny światowej.

Moja Matka, najmłodsza z pięciu sióstr, czystej krwi góralka z Dzianisza[2], została wywieziona na przymusowe roboty do hitlerowskich Niemiec w 1940 roku, jako czternastoletnia dziewczynka. Tam pracowała niczym niewolnica w gospodarstwie rolnym u jakiegoś bauera. Mój ojciec, „Kolumb rocznik 20”, miał 19 lat, kiedy wybuchła II wojna światowa. Urodził się w Zatorach, koło Pułtuska, w rodzinie rządcy, w byłym majątku Radziwiłłów. Miał dwóch braci i siostrę. Z tego, co się dowiedziałem od nich na jego pogrzebie, mój ojciec zrobił tzw. „małą maturę”, grał na gitarze i jeździł jako dżokej na wyścigach na Służewcu w Warszawie. Do niewoli niemieckiej dostał się na Helu, gdzie we wrześniu 1939 roku służył w pociągu pancernym. Do końca wojny przebywał w oflagu gdzieś na południu Niemiec, dopóki go nie wyzwolili Amerykanie. Razem z Armią Amerykańską doszedł do północnych Niemiec, do miejscowości, w której wolność odzyskała też moja matka. Tam ją poznał, będąc kierownikiem kasyna oficerskiego dla Amerykanów. Moja matka skończyła tam kurs pielęgniarski. Pobrali się i stanęli przed wyborem: wyjechać na stałe do Kanady, czy do Australii? Mieli już wszystkie papiery od zwycięzców II wojny światowej. No i wyjechali w 1948 roku… do Polski. Mój ojciec wziął ze sobą dwie walizki penicyliny, aparat rentgenowski i inne dobra. Matka opowiedziała mi, że w Świnoujściu zabrano im wszystko, ojca zakwalifikowano jako „wroga ludu” i przetrzymano za drutami trzy miesiące. Matkę wypuścili po tygodniu. Pojechała do Zator, do dziadka, ale tam to już nie był wzorcowy majątek. Stacjonowali w nim Rosjanie, którzy kradli i dewastowali to, co się jeszcze z wojny zachowało. Mieszkali w pałacu Radziwiłłów, gdzie załatwiali się na poddaszu, aż się strop pałacu zapadł. Było im tam dobrze. W majątku Radziwiłłów było wszystko, co im było potrzebne. Szczególnie gorzelnia. Jak wszystko rozkradli i zdewastowali, to wymyślono na ich miejsce PGR. (…)

[1] Śródtytuł pochodzi od Wydawcy. Wszystkie przypisy pochodzą od Wydawcy.

[2] Dzianisz leży w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Czarny Dunajec, 10 km na północny zachód od Zakopanego.

Dzieciństwo

Moje najdalsze wspomnienia sięgają gdzieś trzeciego roku życia. Przeważnie siedziałem w kuchni i gapiłem się przez okno na ulicę. Tam od czasu do czasu przejechał wóz zaprzężony w konie, przechodzili pod płotem ludzie bacząc, żeby nie wdepnąć w kałuże. Wydarzeniem niezwykłym był motocykl, a wręcz niebywałym samochód ciężarowy. Głównie wojskowy, ruski. No i inne bachory z sąsiedztwa. Wreszcie i ja też wyszedłem na ulicę. To była najważniejsza zmiana w moim życiu. Wyszedłem z kuchni na ulicę.

Mój świat składał się z kuchni, pokoju i podwórka, później z przedszkola, do którego zaprowadzała mnie wraz z siostrą matka, a później siostra. Kuchnia była uboga. Stół, dwa krzesła, łóżko, na którym spała moja matka, szafka na talerze, kubki i jakieś tam kasze, jajka i cukier. Na kuchni stały garnki i patelnia i zawsze metalowe pudełko do gotowania strzykawek. Na środku kuchni była klapa do piwnicy, gdzie były ziemniaki i przetwory gromadzone przez matkę na zimę. Schodziło się do niej po drabince. Przy drzwiach był kącik sanitarny. Taboret z wiadrem na wodę. Nad wiadrem lustro. Pod taboretem kubeł na szczyny i wodę po myciu. Obok, drugi taboret z miską do mycia. Nad miską szafka z chemią gospodarczą, proszkami, szarym mydłem i różnymi drobiazgami medycznymi, opaskami, termometrami. Tam też matka gromadziła różne leki, w tym aspirynę i nadmanganian potasu. Nadmanganian potasu był używany na wszystkie otarcia i zranienia. Czasami byłem dość fioletowy.

(…)

Ojca nie znałem i nie pamiętałem. Matka na moje pytania odpowiadała zawsze, że jak będę grzeczny to ojciec do nas wróci. Stąd zrodziło się we mnie przeświadczenie, że jestem winien za to, że ojca nie ma z nami. Brak ojca był jednak powodem do intuicyjnych ekspiacji. Do wszystkich nieznanych i znanych mężczyzn mówiłem wujku, do kobiet ciociu. Jedna z nich, mieszkająca dwa domy dalej otaczała mnie nieodmiennie swoją tkliwością. Ciocia Irena. Przedwojenna panna. Głaskała mnie po głowie i zawsze coś słodkiego dla mnie miała. Potem pytała: „No, jak tam, Aniołeczku?”. Bachory zazdrościły mi tego ciocinego uczucia i wrzeszczały przy niej na mój temat, głównie „seplon! seplon!”. Ja wtedy rzucałem w nich błotem. Może dlatego ciocia Irena zaczęła mnie zapraszać do siebie na ciasto i herbatę. U cioci Irenki pierwszy raz bawiłem się radiem. Zafascynowało mnie to urządzenie. Kręciłem gałkami. Ciszej. Głośniej. U nas w domu radia nie było. U Brzostków było. Brzostkowa mówiła na nie „szczekaczka”. Taki ślad psychiczny z czasów okupacji. Ja też się bawiłem na początku gałkami, później zacząłem słuchać, co te radio do mnie mówi. Jak miałem 5 lat ciocia Irena zapytała mnie, czy znam jakiś wierszyk? Oczywiście nie znałem. Ciocia Irena wyciągnęła jakąś książkę i przeczytała mi kilka wierszyków. Najbardziej spodobał mi się wiersz o czapli, Żuraw i czapla Jana Brzechwy. Szybko nauczyłem się z pomocą cioci Irenki tego wierszyka na pamięć. Wtedy wkroczyłem w inny świat.

(…)

Inne wspomnienie z tych lat… W 1955 roku razem z matką wybrałem się na meeting. Na rynek w moim miasteczku. Tam były tłumy i kukła amerykańska przedstawiająca generał MacArthura. Bardzo elegancka kukła, z pejsami, w szapoklaku, na którym wymalowana była przekreślona literka S, ubrana w długi czarny smoking, tak około 10 metrów wysokości. Na palcach miała złote sygnety z diamentami. Grała orkiestra, śpiewano piosenki ideologiczne. Protestowaliśmy. Ludzie na jeden znak krzyczeli: „Precz z łusa!”. Potem kukłę spalono. Dookoła fruwały szczątki amerykańskiej polityki. A ja się zapytałem mamy: „Co to jest łusa?”. ”Łusa, to Łusa, niech ci to wystarczy”. Moja matka nie zmieniła swoich poglądów. „To wszystko polityka!” Od polityki mam trzymać się mocno, tak jak dąb. Mimo, że ten MacArtur bardzo mi się podobał.

(…)

Szkoła podstawowa

Ojciec wrócił z więzienia. Zaraz zaczął się ten 1957 rok. Był jak pierwsze trzęsienie ziemi w moim życiu. Na wiosnę przystąpiłem do pierwszej komunii. Zostałem ministrantem. Chodziłem praktycznie co dzień do kościoła, gdzie śpiewałem i pomagałem służyć do mszy. Tak do końca lata, o czym pisałem w rozdziale Dzieciństwo. Moja matka była wtedy dumna ze mnie. Ojciec mnie zbywał. Byłem za młody, żeby robić z nim w tapicerce. Moje czytanie książek go też irytowało. Od czasu do czasu warczał na mnie.

We wrześniu poszedłem do szkoły podstawowej. W październiku urodził się mój brat Wojtek. Była to nowa, prawie pełna rodzina, bez Tadzia, który chował się gdzieś w górach, koło Zakopanego. Chodziłem dumny po mojej ulicy i dbałem o swój wygląd.

(…)

Ale wróćmy, tak na początek, do szkoły podstawowej. Dookoła szalała „zimna wojna”. Przekonywali nas o tym nieustannie nauczyciele w klasie, dyrekcja i zaproszeni przez dyrekcję goście, na sali gimnastycznej i na boisku. Na korytarzowych ścianach i w klasach szkolne gazetki, papierowe hasła, napisy ze strzałkami do schronu i drogi ucieczki. Przemówienia radiowe i ulotki. A zwłaszcza imprezy masowe na mieście i przy pomniku walki i męczeństwa, koło naszej szkoły. Sztandary i transparenty, orkiestry szkolne i strażackie, kombatanci w mundurach z laskami i o kulach, no i oczywiście aktyw partyjny na czele pochodu. Wcześniej aktyw stał na mównicy i wygłaszał płomienne przemówienia. Podobało mi się to.

To był mój nowy, inny świat. Pierwsze, czego się dowiedziałem, to to, co mam zrobić, gdy w pobliżu wybuchnie bomba atomowa. Trenowaliśmy to w szkole wiele razy, od pierwszych dni pierwszej klasy podstawówki. Wiedziałem, że gdy zobaczę błysk, to mam się ułożyć na podłodze, najlepiej pod ławką, na brzuchu, z nogami w kierunku błysku, zasłaniając oczy i uszy. Na szczęście nic nie wybuchało. Nabrałem przekonania, że jestem nieśmiertelny, jak Dantès, Hrabia Monte Christo.

(…)

Szkoła średnia

Do liceum ogólnokształcącego w Ostrowi Mazowieckiej zostałem przyjęty bez egzaminu. Może to dzięki mojej aktywności w harcerstwie, może dzięki dobrym ocenom na końcowej cenzurce z podstawówki, a może to trochę dzięki socjalistycznej sprawiedliwości. Matka i ojciec byli proletariuszami. Żyli z pracy rąk.

Liceum w Ostrowi Mazowieckiej wybudowano przy kościele. Podobno Marszałek Piłsudski wskazał jego lokalizację. Bywał w pobliskim Komorowie gdzie utworzył szkołę oficerską, podchorążówkę, i miał wpływ na urbanistykę naszego miasteczka i okolicy. Z tego co wiem, Marszałek Piłsudski często przejeżdżał przez Ostrów Mazowiecką i bywał w Komorowie. Jeździł na wschód, szczególnie na Litwę, przez Białystok. Po drodze patrioci organizowali mu program, którego jednym z punktów było podawanie dzieci patriotów do chrztu. Później dowiedziałem się, że był on ojcem chrzestnym przyszłego generała Jaruzelskiego, socjalistycznego premiera, prezydenta i ministra obrony narodowej, inicjatora stanu wojennego. Jak by to nie nazywać, historia jest paradoksalna i śmieszna.

(…)

Po wyjściu ze stadionu pochód przechodził zawsze koło kościoła i plebanii. Tam widziało się księży i zakonnice, którzy spokojnie uprawiali ogródek przed plebanią. Wtedy inicjatywę przejmowała orkiestra strażacka jakimś gromkim, patriotycznym marszem, żeby się duchowni ocknęli i po chwili pochód skręcał w ulicę Warszawską, koło banku, i dalej szedł dumnie pod Ratusz Miejski, gdzie była pierwsza trybuna z mównicą. Po wysłuchaniu kilku przemówień pochód szedł dalej pod Dom Partii. Tam była druga trybuna. Trzeci postój pochodu był pod pomnikiem Walki i Męczeństwa, tuż przy mojej podstawówce. Tam składano kwiaty. Potem pochód ruszał dalej na teren miejskiego stawu, z kręgiem tanecznym zbudowanym z drewna, z dachem i dwoma nieodległymi szaletami z białej cegły. Jeden dla pań, drugi dla panów. (…)

Praca w PGR

Zacząłem pracę w PGR. Zamieszkałem w domu pana Kabzy, u Krysi, opiekującej się swoim jedynakiem Krzysiem. Do pracy w Rakowym Polu dojeżdżaliśmy codziennie autobusem z panem Kabzą. PGR był na Żuławach. Pan Kabza był zootechnikiem. W PGR hodowano cielaki i byki rzeźne, które wysyłano na eksport. Uprawiano głównie pszenicę. Dużo było łąk gdzie rosły bujne trawy i pola pszenicy. Pierwszą pracą, jaką mi powierzono było, jak w przypadku Heraklesa, oczyszczenie stajni, ale nie Augiasza, tylko PGR-u. Bez pomocy rzeki, ręcznie.

Dostałem widły i taczkę, wywoziłem gnój z chlewu, w którym trzymano i karmiono młode byczki rzeźne. One dużo „srały i szczały”. To był chytry pegeerowski pomysł. Dużo podściółki, którą zaprawiały i deptały byczki. Potem wywoziło się ten gnój na stertę, która parując zamieniała się w ekologiczny, naturalny nawóz. Podściółki było tak grubo, że byczki stały prawie pod dachem chlewu, jeszcze trochę, a mogły się tam nie zmieścić. Ja miałem nad tym czuwać.

Nadzorował mnie „oborowy”, taki „pegeerowski” nieogolony chłopek w kufajce i gumiakach. Wybierałem spod byczków nawóz i wywoziłem taczką z chlewu, usypywałem z niego stertę nieopodal. Cały czas musiałem uważać na byki. Były złośliwe, zawsze chciały mnie kopnąć, albo „tknąć” rogami. Oborowy ciągle miał pretensję do mnie, że za mało nawozu wywożę z chlewu. Ja się ciągle asekurowałem, oglądałem uważnie byki stojące najbliżej. Oborowy w ogóle się nimi nie przejmował. Zauważyłem, że jak tylko się pojawił to byki karnie nieruchomiały i udawały, że ich nie ma, a ożywiały się zaraz potem, kiedy wyszedł. Podejrzałem oborowego.

(…)

W drodze do Warszawy

Po gorącym powitaniu w domu przez matkę i rodzeństwo, po jednodniowym pobycie w Ostrowi Mazowieckiej, wyjechałem na studia do Warszawy. Nie miałem czasu pożegnać się z moimi przyjaciółmi, harcerzami, inteligencikami, sąsiadami. Po prostu wyjechałem, tak, jakbym pierzchnął nie wiadomo przed kim, przed wspomnieniami, przeżytym wspólnie dzieciństwem i wspólną szkolną młodością.

Po drodze do Warszawy wyświetlił mi się ten film. Film o ludziach, przyjaciołach, kolegach, życzliwych sąsiadach, złych i dobrych dorosłych, o rodzinie, dramatach, smutkach i radościach. Sukcesach i porażkach.

(…)

Część druga

Czas studiów

1.

I tak, dzięki Bogu, wylądowałem w Warszawie. W męskim akademiku Politechniki Warszawskiej przy ulicy Kopińskiej 12/16. ”Babilon”. Zamieszkałem w pokoju z czterema chłopakami, jak to się wtedy mówiło, „z małych miasteczek, wsi i osiedli”. Wziąłem ze sobą gitarę. W moim pokoju były dwa piętrowe łóżka i jedno oddzielne, które ja zająłem. To był powód do niesnasek i awanturek z moimi współmieszkańcami. Głównie z powodu pluskiew. Już pierwszej nocy pogryzły mnie po całym ciele. Byłem synem pielęgniarki, musiałem sobie z nimi poradzić. Jeszcze ojciec, przed śmiercią, leżąc w szpitalu pod tlenem, gdy mi opowiadał o swoim życiu, to zawsze podnosił wątek „pluskwiany”. Jak pluskwy go jadły żywcem w obozie jenieckim, czy w więzieniu komunistycznym.

Na wszystko musi być sposób. Podstawą jest szczotkowanie brzegów materaca łóżka. Pluskwy spadają na białe kartki na podłodze i wtedy się je zadeptuje. Prewencja polegała na wstawianiu czterech nóżek łóżka w puszki od konserw, zalanych wodą. Żeby się pluskwy potopiły, jakby chciały wejść na moje łóżko. Niektóre, bardziej bezczelne, skakały z sufitu, ale później znalazłem i na nie sposób. Zostawiałem w pokoju lampę szpitalną, błyskową, włączoną na czas mojej nieobecności. Podczas wyładowań tworzył się ozon z powietrza i był jak trujący gaz dla pluskiew. Uciekały do sąsiadów, a te, które zostały, odbarwiały się. Na biało. Nieraz pokazywałem znajomym i sąsiadom białe pluskwy. Najwięcej jednak traciły na wyglądzie w pokoju firanki w oknie. Też się odbarwiały i kolory na nich zanikały. (…)

2.

Klub Studencki Mospan był dla mnie nowym doświadczeniem. Wiele się tam nie działo. Mieściło się w nim, na dwóch salach, jednej większej, tanecznej, z niewielką sceną z fortepianem, drugiej kawiarnianej ze stolikami, bufetem i fotelami, tak ze dwieście, maksymalnie trzysta osób. Odbywały się tam wszystkie duże zbiorowe spotkania mieszkańców z władzami i administracją. Było nagłośnienie i dobre światło do celów muzycznych i artystycznych, nawet teatralnych.

Klub co tydzień organizował sobotnie potańcówki, biletowane. Z tych pieniędzy żył, jak to się mówi „programowo”. Jeszcze wtedy nie było dyskotek, grały jakieś zespoły taneczne i jazzowe, później dołączano przerywniki z płyt, z adaptera, żeby zespół muzyczny, „orkiestra”, mogła sobie odpocząć. W niedługim czasie klub pozbył się „orkiestr”, bo zaczęła się epoka dyskotek i zachodnich tańców. Tak na co dzień, klub prowadził działalność kawiarnianą, trenowali tam tancerze i tancerki z Zespołu Pieśni i Tańca Politechniki Warszawskiej, jakiś początkujący kabaret i parę zespołów muzycznych. Przed moim przyjściem na studia, w klubie działał już jakiś znany kabaret, w którym pierwsze swoje piosenki śpiewała podobno Magda Umer, przyszła „diva” wielu klubów, teatrów studenckich i scen krajowych.

(…)

3.

Gdzieś tam tliło się także moje życie rodzinne. Tam też, ciągle się coś zmieniało. Moja siostra Marysia zdała egzamin na studia, do Szkoły Głównej Planowania i Statystyki. SGPiS! Ale po wakacjach na studia nie poszła. Mnie się tłumaczyła, a to, że nie ma się w co ubrać, a to, że nie ma pieniędzy. Prawda wyszła, jak zawsze, na jaw. Zadała się z niejakim „Gralą”! Jurkiem Ś., takim miejscowym łobuzem z Ostrowi Mazowieckiej! Kiedyś, jak byłem harcerzem, miałem okazję podziwiać go w Broku nad Bugiem, z tarasu kawiarni przy moście.

(…)

7.

Na święta musiałem zarobić parę złotych. Coś tam robiłem przez Universitas, ale za marne pieniądze. Tu dwa dni, potem przerwa. Znowu jakieś popołudnie lub ranek na przeprowadzce. Malowanie biura. Sprzątanie przed świętami. Głupoty i grosze. Często bywałem w biurze spółdzielni, w budynku przy skrzyżowaniu Alej Jerozolimskich z Towarową, na pierwszym piętrze, nad kawiarnią. Poznawałem „tych” spółdzielczych działaczy. Głównie w kawiarni. Początkowo traktowali mnie jak naiwnego „jelonka”, z prowincji, zagubionego w miejskiej dżungli ich interesików. Zawsze kombinowali, żeby mnie i mnie podobnych wykiwać, żebym się narobił, ale nie zarobił. Później dałem sobie z nimi radę. Dwa lata później, to oni zaproszą mnie na coca-colę! Pierwszy raz piłem z nimi „to coś”, co potem było dla mnie już tylko „chlebem codziennym”. Amerykańska niespodzianka! Małe, pokręcone buteleczki!

Gdzieś w połowie grudnia, przed świętami w 1970 roku, podniesiono ceny mięsa i mąki, i wkrótce zaczęły się strajki na Wybrzeżu. Telewizja tego nie transmitowała. Partia była monolitem. Radio jej wtórowało. Kontrrewolucja proletariacka! Wiedziałem, że coś musi się stać! I stało się! Wydarzenia grudniowe! Zaczęli strzelać! „Czarny czwartek!”[1] Gomułka był transmitowany w radio o każdej porze dnia i nocy. „Z pustego, Towarzysze, jak wiecie, nawet sam Salamon nie naleje!!” I nagle cisza. Towarzysz Gierek! Przed świętami, jak prezent pod choinkę! Towarzysz I Sekretarz! Przystojny, rosły, wygadany. Górnik z dziada pradziada. Przyjaciel wszystkich ludzi pracy i marzycieli zmian.

(…)

[1] Wydarzenia grudniowe 1970 roku rozpoczęły się strajkami 14 grudnia w Gdańsku, ale pierwsze użycie broni palnej przez siły porządkowe wobec idących do pracy stoczniowców miało miejsce rano 17 grudniaw, w czwartek, na przystanku SKM Gdynia Stocznia. Zginęło wówczas co najmniej 11 osób, a walki uliczne trwały cały dzień.

8.

(…)

U ciotki Marysi atmosfera była zupełnie inna. Kiedy przyjeżdżałem, to ciotka krótko i niezmiennie komentowała. „Ach, to ty!? Zobacz tam w kredensie, może coś znajdziesz do zjedzenia!?” I dalej siedziała przed oknem i gapiła się nie wiadomo gdzie. Okazyjnie gdzieś dorabiała, ale nic o tym nie wiedziałem. Mimo tego chłodnego przyjęcia lubiłem tam jeździć, głównie z powodu jej dzieci, mojej siostry ciotecznej i jej brata. Szybko się dogadaliśmy, na każdy temat. Mieli ojca milicjanta i rośli, jak by tu powiedzieć, wbrew jego intencjom i rodzinnym zamiarom. Dużo czasu spędzali na Dworcu Wileńskim, w gromadzie praskich „żuli i złodziejaszków”. Z ciekawości byłem z nimi parę razy na dworcu. Przedstawili mnie „koleżkom i koleżankom”, wtajemniczyli mnie jak się okrada śpiących i pijaków na dworcu, jak się robi numer „na wyrwę”, jak się „bajeruje frajerów” na panienkę. Dostałem lekcję złodziejskiego stylu życia. Najpierw trzeba było, jak zawsze, zarobić, żeby potem „balangować” po jakiś praskich, młodzieżowych melinach, aż skończy się „hajs” i już nikt nie będzie miał ochoty na seks! Wtedy wracali, skacowani i szczęśliwi, ciuchcią do domu. Brat z siostrą! W jednej byli „paczce”! Ale on ją tam dobrze pilnował i nie raz przyłożył boleśnie jakiemuś natrętowi. Ze mną byli szczerzy, lubili się „popuszyć” i dawali mi tylko dobre rady, żebym dał sobie spokój ze studiami, bo to szkoda na to czasu! Zapraszali do siebie, nawet mógłbym zamieszkać u nich w Markach!

(…)

< Koniec urywków “Wizytówki” >

O autorze

Krzysztof Planeta (ur. 1950), inżynier, w latach 70-90 działacz i organizator społeczny, kierownik Studenckiego Centrum Filmowego Stodoła i założyciel Zespołu Filmowego Remont. Poeta od czternastego roku życia i prozaik, nigdy nie troszczył się o publikowanie swoich utworów.

Les Éditions Toute Chose

Dziękujemy za zakupienie eBooka wydawnictwa Les Éditions Toute Chose

Naszą ambicją jest proponować czytelnikom jakościowe ksiązki elektroniczne.

Zapoznaj się z naszym katalogiem i zapisz się na listę informacyjną w języku polskim.
Do zobaczenia !

https://editionstoutechose.fr/pl/

Facebook : LesEditionsTouteChose
Instagram : editionstoutechose